Omiń nawigację
ukryj

O co chodzi?

Wyszukaj informacje i uzupełnij wybrane pola.

Skorzystaj z własnej wiedzy, poszukaj w książkach lub w internecie.

Sprawdź, czy informacje już uzupełnione są poprawne.

Pamiętaj o podaniu źródeł.

Synagoga (obecnie Galeria Sztuki Bieszczadzkiej Grupy Twórców)

Nazwa zwyczajowa: Bożnica

uzupełniony
help
zamknij

Oznaczenie stanu

  • Uzupełniony
    Opis prawie doskonały :)
Zabytek wpisany do rejestru zabytków
uzupełnij Lokalizacja:

Lesko, gmina Lesko, powiat leski, województwo podkarpackie

ul. Berka Joselewicza 16

zobacz

Data powstania: 1626-1654
Numer w rejestrze:

A-142 z 30.09.1959

wersja oryginalna Adoptuj zabytek Mini-przewodnik

Opis

uzupełnij

Po raz pierwszy leska synagoga została wymieniona w 1608 roku, a z 1618 pochodzi wiadomość o jej usytuowaniu w sąsiedztwie starego rynku. Nie wiadomo jednak, czy była to zachowana do dzisiaj murowana synagoga.

Źródła podają różne daty powstania obecnej murowanej synagogi. Jedne mówią, że powstała w II połowie XVII w., inne - w drugiej ćwierci XVIII w. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi dopiero z 1746 r., z okresu wizyty biskupa Wacława Sierakowskiego. W 1773 r. lescy Żydzi mieli już dwie bożnice, szkołę religijną i dom gościnny.

Leska synagoga miała obronny charakter. Mieści się na wzgórzu spadającym w stronę potoku. Materiałem, z jakiego została zbudowana, były otoczaki rzeczne i kamień łupany z niewielkim dodatkiem cegły, której używano do formowania ościeży okiennych i architektonicznych szczegółów wnętrza.

W istniejącej synagodze zachowały się żelazne drzwi z XVIII w.

Po 1838 r. synagoga została przebudowana. W drugiej połowie XIX w. wykonano nowe szczyty, dach i wystrój wnętrza.

Synagoga posiadała piękne wyposażenie wnętrza - rokokowe żyrandole, kutą w żelazie kratę. Pośrodku synagogi znajdowała się bima, tj. podwyższenie służące do czytania Tory, używane także jako mównica. Nad bimą był rodzaj baldachimu.

Latem 1942 r. Niemcy wysiedlili i wymordowali Żydów z Leska (ok. 2,5 tys. osób, tj. 60% całej ludności miasta). Wszystkie bożnice zostały zburzone, a w synagodze urządzono magazyny. Synagoga popadła w ruinę. Próbowano ją wyremontować w latach 1960-1963 oraz w 1972 r. Przy odbudowie nawiązano do jej dawnego wyglądu, przedstawionego na rysunku Wincentego Kajetana Kielisińskiego z 1838 r.

30 czerwca 1995 r. w zabytkowej synagodze otworzono Izbę Pamięci Żydów Galicyjskich. Izba ta miała stać się zaczątkiem muzeum. Niestety nic z tego nie wyszło. Izba uległa likwidacji w maju 1997 r.

Obecnie w synagodze mieszczą się prace bieszczadzkich artystów.

Źródła:

1) J. Budziak, Zabytki sakralne Leska, Warszawa 1992.

2) A. Fastnacht, Dzieje Leska do 1772 r., Rzeszów 1988.

Ciekawostki, legendy, anegdoty

Hebrajski napis.

Na frontowej ścianie, na samej górze, znajdują się tablice Mojżesza z dziesięcioma przykazaniami, niżej okienko, a pod nim hebrajski napis: Jak przejmujące grozą jest to miejsce, lecz to dom Boży

Źródło:

J. Budziak, Zabytki sakralne Leska, Warszawa 1992.

1846 r.

W czasie rabacji galicyjskiej w 1846 r. lescy Żydzi ukryli w synagodze Roberta Barańskiego, aptekarza, który obawiał się o swoje życie. Kosztowności Barańskich przechowała Żydówka Sprynka.

Źródło:

A. Potocki, Bieszczadzkie judaica, Rzeszów 2007.

Pierwsi Żydzi w Lesku.

Po raz pierwszy mieszkaniec Leska pochodzenia żydowskiego jest wymieniany w źródłach w 1542 r. W kolejnych latach różne spisy mieszkańców miasta coraz więcej wspominają o Żydach. Utworzyło się większe ich skupienie, w czego rezultacie powstał ośrodek życia religijnego w postaci domu modlitwy. 

Źródła:

A. Fastnacht, Dzieje Leska do 1772, Rzeszów 1988.

Nabożeństwa w synagodze.

W lecie odprawiano w synagodze nabożeństwo poranne oraz wieczorne. W zimie, ze względu na zimno, odprawiano nabożeństwo tylko w przedsobotni wieczór oraz w sobotę przed południem. Nabożni rzemieślnicy modlili się w dni powszednie w dobudówce do synagogi po prawej stronie korytarza. Z lewej strony była mniejsza bożniczka zwana "bożniczką krawców", ale modlili się w niej przeważnie rzeźnicy.

Źródło:

J. Budziak, Zabytki sakralne Leska. Warszawa 1992.

Bożnice w Lesku.

Oprócz synagogi i dwóch małych bożniczek, mieszczących się w jej budynku, w Lesku były jeszcze 4 bożnice: Stara, Nowa, Cadyka z Sącza i Cadyka z Sadagóry. Bożnice były centrami życia Żydów. Tu nie tylko się modlili, ale także spędzali swój wolny czas po dniu ciężkiej pracy. Tu koncentrowało się ich życie społeczne i kulturalne.

Źródło:

J. Budziak, Zabytki sakralne Leska, Warszawa 1992.

Bima z synagogi.

Pośrodku synagogi stała bima, czyli podwyższenie z pulpitem, z którego odczytywano Torę. Była ona wykonana jako wolno stojące podium otoczone ozdobną, metalową i kutą balustradą. Bima z leskiej synagogi znajduje się obecnie w innych miejscach. Można ją oglądać na balkonie zabytkowej kamienicy na Plantach. Nikt nie wie, jak się tam znalazła. Wiadomo tylko, że synagogę zniszczyli Niemcy w 1942 r. Być może jakiś zapobiegliwy mieszkaniec wyszabrował efektowny wytwór sztuki kowalskiej i zainstalował go na balkonie. Inny fragment balustrady z synagogi widoczny jest do dziś na balkonie jednego z domów przy ul. Unii Brzeskiej.

Źródło:

A. Szczerbicki, Bima leskiej synagogi. "Bieszczad". - [R.] 3, (1995), s. 63-66.

Aplikacje dla turysty dla zabytku

Stwórz aplikacje „Dodaj alert” dla tego zabytku:

Stwórz aplikacje dla turysty

Podgląd wygenerowanej aplikacji

Ładuję podgląd widgetu…
Wystąpił błąd podczas ładowania poglądu.

Wygenerowany kod do wstawienia na stronę

To jest gotowy kod do wstawienia na stronę, wygenerowany dla wybranego przez Ciebie zabytku. Wystarczy go skopiować i umieścić w odpowiednim miejscu na Twojej stronie.

Tagi, kategorie

Alerty

Wiesz, że obiekt wymaga opieki?
Zaalarmuj!

zgłoś, że zabytek nie istnieje

Ważne daty

  • I poł. XVII w. - Pierwsza wzmianka o synagodze.
  • 1746 r. - Wzmianka o istnieniu murowanej synagogi.
  • po 1838 r. - Przebudowa synagogi.
  • 1939-1945 r. - Znaczne zniszczenie synagogi.
  • 1960-1963, 1972 r. - Odrestaurowanie synagogi.

Dokumenty
urzędowe

Dysponujesz dokumentacją, którą możesz legalnie udostępnić innym?
Załącz pliki tutaj.

Twórcy profilu

  • Katarzyna Dańko
  • BożenaP

Otwarte Zabytki to projekt prowadzony przez Centrum Cyfrowe Projekt: Polska.

Centrum Cyfrowe Projekt: Polska, ul. Andersa 29, 00-159 Warszawa

Projekt finansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Muzeum Historii Polski w ramach konkursu Patriotyzm Jutra, ze środków finansowych otrzymanych od Ministerstwa Spraw Zagranicznych w ramach konkursu na realizację zadania „Współpraca z Polonią i Polakami” za granicą, ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, ze środków Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej oraz ze środków CEE Trust.

Patron
Narodowy Instytut Dziedzictwa Dojrz@łość w sieci
Patroni medialni
Histmag Szkoła z klasą 2.0 Amerykański Portal Polaków
Partner merytoryczny
Towarzystwo Inicjatyw Twórczych Fundacja Rowzoju Społeczeństwa Informacyjnego PTTK Ośrodek Karta Projekt Polska Fundacja Orange MyViMu.com - Moje Wirtualne Muzeum Centrum Edukacji Obywatelskiej HISTORIA.org.pl Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze Zamki Gotyckie
Grantodawcy
Muzeum Historii Polski Patriotyzm Jutra Ministerstwo Spraw Zagranicznych CEE TRUST - Trust for Civil Society in Central and Eastern Europe Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego