Omiń nawigację
ukryj

O co chodzi?

Wyszukaj informacje i uzupełnij wybrane pola.

Skorzystaj z własnej wiedzy, poszukaj w książkach lub w internecie.

Sprawdź, czy informacje już uzupełnione są poprawne.

Pamiętaj o podaniu źródeł.

Kościół par. pw. św. Wawrzyńca

uzupełniony
help
zamknij

Oznaczenie stanu

  • Uzupełniony
    Opis prawie doskonały :)
Zabytek wpisany do rejestru zabytków
uzupełnij Lokalizacja:

Olsztyn, gmina Olsztyn, powiat Olsztyn, województwo warmińsko-mazurskie

ul. Bałtycka 135

zobacz

Data powstania: 1375-1400
Numer w rejestrze:

987 z 27.03.1968

wersja oryginalna Adoptuj zabytek Mini-przewodnik

Opis

uzupełnij

Wybudowany został pod koniec XIV wieku w ówczesnej wsi Gutkowo. Konsekracji dokonał w dniu 26 kwietnia 1500 r. sufragan (biskup pomocniczy) warmiński Jan Wilde. Pierwotnie był kościołem filialnym olsztyńskiej parafii św. Jakuba. Kościół wybudowany został w stylu późnogotyckim z cegły o polskim wiązaniu, na granitowym fundamencie. Jego wnętrza zdobi późnobarokowe wyposażenie. Głównymi elementami konstrukcji ścian wewnętrznych są ostrołukowe wnęki. Na zewnętrznej ścianie północnej znajduje się terakotowy fryz, bogaty w plastyczne kobiece popiersia w arkadach oraz motywy roślinne. Z zachodniej strony wznosi się wieża, w dolnej części gotycka, murowana z użyciem polnych kamieni. W górnej części drewniana, o konstrukcji słupowej, z 1778 r. Na dachu chorągiewka z postacią św. Wawrzyńca. W nawie strop drewniany.

Niektórzy historycy uważają, że świątynia w Gutkowie to najstarszy olsztyński kościół. Z opisu zabytku, który przygotowała Joanna Derewońko-Milewicz, wynika, że powstał w latach 1375-1400. Długi czas służył duszpasterstwu trędowatych, którym nie wolno było wejść w obręb murów miejskich. Z tego czasu zachował się nawet ślad po okienku w murze, przez które podawano chorym komunię. Z kościelnej wieży w Gutkowie Napoleon Bonaparte miał podobno obserwować potyczkę wojsk francuskich i rosyjskich w Jonkowie.

We wrześniu 2007 r. rozpoczęły się badania konserwatorskie prowadzone pod kierunkiem Justyny Dzieciątkowskiej. Okazało się, że pod współczesnym tynkiem kryją się średniowieczne malowidła. Jest to sensacyjne znalezisko przede wszystkim dlatego, że zachował się cały układ dekoracji, nie tylko w okolicy ołtarza, ale i w bocznych częściach kościoła.

Malowidła pochodzą prawdopodobnie z wczesnego gotyku, bo znajdują się na tynku z tego okresu. Wskazuje na to także prostota dekoracji i sposób malowania: czarny kontur, płaskie wypełnienie i charakterystyczne kolory: czerwień, zieleń, oranż. W dwóch blendach, czyli ślepych wnękach w kształcie okna, które znajdują się koło ołtarza, konserwatorzy odkryli zarysy postaci świętego w zielono-czerwonej szacie – można nawet dostrzec aureolę, wyraźnie widać też dłoń trzymającą laskę. W tym okresie często biblijne treści przekazywano w formie malarskiej. Dla gotyku charakterystyczne było przedstawienie po jednej stronie nieba po drugiej piekła, a w środku wizerunku Boga. Prawdopodobnie malowidło jest także na środkowej blendzie, którą zakrywa teraz barokowy ołtarz.

Kolorowe obramowania pochodzące ze średniowiecza znajdują się także dookoła bocznych wnęk. Obrazy zachowały się w niezłym stanie, choć w niektórych miejscach zostały uszkodzone podczas kładzenia instalacji elektrycznej i skuwania tynku.

Według opinii Barbary Zalewskiej – wojewódzkiego konserwatora zabytków w Olsztynie, malowidła odkryte w Gutkowie są niezwykle cenne – nawet olsztyńska katedra nie ma takich. Wyraźnie widać, że są to przedstawienia figuratywne, być może anioły. Na terenie Warmii tylko w kilku kościołach coś takiego się zachowało, a i tak w stanie szczątkowym.

Archeolodzy, by zbadać przyczynę spękań w murze, zrobili wykop przy ścianie świątyni i natknęli się na bardzo dobrze zachowany pochówek. Prawdopodobnie została tam pogrzebana kobieta. Po poszerzeniu wykopu będzie można zobaczyć, w co była ubrana i określić, kiedy zmarła.

Ciekawostki, legendy, anegdoty

Konfesjonał

Konfesjonał barokowy z końca XVII wieku.

Kropielnica

Kropielnica kamienna z 1783 roku znajduje się w przedsionku kościoła.

Organy

Obudowa organów jest poźnobarokowa.

Rzeźba „Immaculata”

Rzeźba „Immaculata” (Niepokalana) znajduje się w niszy, w północnej ścianie nawy, opodal drzwi do zakrystii. Pochodzi z XVII wieku. W 1998 była starannie konserwowana.

Pomnik poległych w I Wojnie Światowej

Obok kościoła znajduje się obelisk poświęcony pamięci parafian poległych w I Wojnie Światowej, wymieniający parafian z nazwiska, z przypisaną miejscowością zamieszkania.

Dzwonnica

Na wieży pierwotnie wisiały 3 dzwony. Jedyny ocalały został odlany przez Michała Dornmana w Elblągu w 1636 roku. Dwa większe dzwony zostały zdemontowane w 1942 roku – obecnie znajdują się w Niemczech. W wieżyczce nad prezbiterium umieszczony jest dodatkowy mały dzwon.

Cmentarz przykościelny

Z przykościelnego cmentarza, znajdującego się przy wschodniej ścianie kościoła, ocalały dwie mogiły – z 1864 i 1889 roku – z napisami nagrobnymi w języku polskim. Przy drodze procesyjnej, przy północnej ścianie kościoła, stoi rząd krzyży stalowych, kutych, misternie rzeźbionych, pochodzących z opuszczonych starych mogił.

Ołtarz główny

Niestety nie zachowało się pierwotne gotyckie wyposażenie kościoła. Obecne pochodzi z XVII-XVIII wieku. Ołtarz główny w stylu rokoko został wykonany w 1780 roku w warsztacie Christiana Bernarda Schmidta w Reszlu. Pomiędzy dwoma rzymskimi kolumnami znajduje się obraz św. Wawrzyńca – patrona kościoła. Po jego obu stronach stoją drewniane rzeźby przedstawiające dwa anioły. W zwieńczeniu ołtarza widać rzeźbioną w drewnie gołębicę w promieniach, symbolizującą Ducha Świętego, otoczoną główkami aniołów. Po bokach ołtarza, w gzymsach można odnaleźć dwie figury alegoryczne – Nadzieję z kotwicą i Męstwo z kolumną.

Ołtarze boczne

Oba ołtarze boczne są najstarszymi barokowymi zabytkami Olsztyna – zostały tu przeniesione z Kościoła Świętego Krzyża, który znajdował się za murami miejskimi na Górnym Przedmieściu, blisko aktualnego (nowego) ratusza miejskiego. Kościół ten groził zawaleniem i został rozebrany w 1806 roku.

Ołtarz boczny prawy
Przedstawia św. Andrzeja Apostoła, pochodzi z końca XVII wieku, wykonany został prawdopodobnie w Królewcu. Kompozycyjnie dominują dwie kolumny korynckie o poskręcanych trzonach oraz bogato rzeźbione uszaki. W dolnej części ołtarza znajduje się obraz przedstawiający św. Andrzeja z charakterystycznym krzyżem; w drugiej kondygnacji ołtarza – obraz przedstawiający św. Józefa, natomiast w zwieńczeniu – obraz przedstawiający św. Mikołaja. Po obu stronach tego obrazu widać dwie figury biskupów w strojach liturgicznych.

Ołtarz boczny lewy
Ołtarz poświęcony Marce Boskiej Bolesnej pochodzi z lat 1710-1720 i został wykonany na wzór ołtarza prawego. W centralnym jego punkcie znajduje się obraz Matki Boskiej podtrzymującej Jezusa po zdjęciu z krzyża. Powyżej widać obraz św. Marii Magdaleny, a w zwieńczeniu św. Weroniki trzymającej chustę z odbiciem twarzy Chrystusa. Po obu stronach ołtarza stoją rzeźby przedstawiające św. Pawła i św. Piotra.

Ambona

Ambona barokowa z XVIII wieku. Na jej pokrywie znajduje się rzeźba patrona kościoła – św. Wawrzyńca. Zdobi ją obraz przedstawiający „Dobrego Pasterza”.

Aplikacje dla turysty dla zabytku

Stwórz aplikacje „Dodaj alert” dla tego zabytku:

Stwórz aplikacje dla turysty

Podgląd wygenerowanej aplikacji

Ładuję podgląd widgetu…
Wystąpił błąd podczas ładowania poglądu.

Wygenerowany kod do wstawienia na stronę

To jest gotowy kod do wstawienia na stronę, wygenerowany dla wybranego przez Ciebie zabytku. Wystarczy go skopiować i umieścić w odpowiednim miejscu na Twojej stronie.

Tagi, kategorie

Alerty

Wiesz, że obiekt wymaga opieki?
Zaalarmuj!

zgłoś, że zabytek nie istnieje

Ważne daty

  • 1417 - Od tego roku przyjęto nazwę wsi Godeke od nazwiska założyciela. W późniejszych latach obowiązywały nazwy Gȍtkendorf, Gietkowo.
  • 1500 - Konsekracja kościoła przez biskupa pomocniczego Jana Wilde.
  • 1565 - Biskup Warmiński Stanisław Hozjusz wizytuje parafię św. Jakuba w Olsztynie. W sprawozdaniu z wizytacji odnotowuje, że wikary Stanisław Piegłowski co drugą niedzielę i w uroczyste święta wygłasza w Gutkowie kazania w języku polskim.
  • 1772 - Przemarsz wojsk Napoleońskich przez Gutkowo. Legenda głosi, że z wieży kościelnej Napoleon kierował ruchami swych wojsk w potyczce z Rosjanami.
  • 1918 - Na frontach I Wojny Światowej poległo 62 parafian, w większości noszących polskie nazwiska.
  • 1939 - Usunięto polskie napisy pod stacjami drogi krzyżowej wewnątrz kościoła.
  • 1993 - Zakończono konserwację ołtarza głównego i ambony.
  • 1997 - Zakończono konserwację ołtarzy bocznych.

Dokumenty
urzędowe

Dysponujesz dokumentacją, którą możesz legalnie udostępnić innym?
Załącz pliki tutaj.

Twórcy profilu

  • Katarzyna Dańko
  • Wiktor Jędrzejewski
  • Kasia Tatomir
  • Krzysztof Zając

Otwarte Zabytki to projekt prowadzony przez Centrum Cyfrowe Projekt: Polska.

Centrum Cyfrowe Projekt: Polska, ul. Andersa 29, 00-159 Warszawa

Projekt finansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Muzeum Historii Polski w ramach konkursu Patriotyzm Jutra, ze środków finansowych otrzymanych od Ministerstwa Spraw Zagranicznych w ramach konkursu na realizację zadania „Współpraca z Polonią i Polakami” za granicą, ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, ze środków Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej oraz ze środków CEE Trust.

Patron
Narodowy Instytut Dziedzictwa Dojrz@łość w sieci
Patroni medialni
Histmag Szkoła z klasą 2.0 Amerykański Portal Polaków
Partner merytoryczny
Towarzystwo Inicjatyw Twórczych Fundacja Rowzoju Społeczeństwa Informacyjnego PTTK Ośrodek Karta Projekt Polska Fundacja Orange MyViMu.com - Moje Wirtualne Muzeum Centrum Edukacji Obywatelskiej HISTORIA.org.pl Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze Zamki Gotyckie
Grantodawcy
Muzeum Historii Polski Patriotyzm Jutra Ministerstwo Spraw Zagranicznych CEE TRUST - Trust for Civil Society in Central and Eastern Europe Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego