Cmentarz wojenny z I wojny światowej

Zabytek wpisany jest do rejestru zabytków

Informacje ogólne

Lokalizacja

Waplewo, powiat olsztyński, gmina Olsztynek

Numer w rejestrze

3683 z 7.10.1987

Kategorie

  • układ urbanistyczny/zespół budowlany
  • cmentarny
  • sakralny
  • katolicki
  • prawosławny
  • militarny

Opis

Usytuowany przy szosie, na zachodnim skraju wsi, pomiędzy rzeczką Maróżką a drogą do Jadamowa; na planie zbliżonym do kwadratu. Głównym elementem założenia jest wysoki betonowy krzyż, stojący przy południowej granicy cmentarza, przed krzyżem znajdował się ołtarz wykonany z kamiennych ciosów. Krzyż otoczony jest niskim kamiennym murkiem. Na osi krzyża główna, szeroka aleja, prowadząca w kierunku północnym, w pobliżu brzegu rzeczki łączy się z prostopadłą do niej aleją, prowadzącą od szosy wzdłuż linii brzegowej rzeczki. W pobliżu zbiegu obu alej, na osi krzyża — zbiorowa mogiła. Po obu stronach głównej alei rząd pojedynczych grobów. Po wschodniej stronie krzyża oraz przy alei prowadzącej wzdłuż brzegu rzeczki mogiły ziemne żołnierzy rosyjskich z drewnianymi prawosławnymi krzyżami. Na mogiłach żołnierzy niemieckich krzyże łacińskie. W części cmentarza przy szosie układ grobów całkowicie zatarty. Aleje obsadzone lipami, wewnątrz klony i świerki.

Cmentarz został odsłonięty 21 września 1919 r. Spoczywają tu żołnierze armii niemieckiej i rosyjskiej, którzy polegli w bitwie rozegranej pomiędzy Waplewem a jeziorem Mielno, 28 sierpnia 1914 r. Dane dotyczące liczby pochowanych tu żołnierzy są rozbieżne: wg M. Dehnena spoczywa tu 428 żołnierzy niemieckich i 162 żołnierzy rosyjskich, wg listy poległych — 433 niemieckich i 205 rosyjskich. Cmentarz odnowiony, wzdłuż alejek ustawione drewniane krzyże (bez informacji o poległych).


Ciekawostki, legendy, anegdoty

Pomnik

Pierwotnie, przy wejściu na teren cmentarza znajdował się pomnik z łupanego kamienia z tablicą o treści:

"AN DIESER STELLE VERBLUTETE • AM FRÜHEN MORGEN DES • 28. AUGUST 1914 • DAS INFANTERIE-REGIMENT • FREIHERR HILLER v. GÄRTRINGEN • (4. POSENSCHES) NR. 59 • IM ANGRIFF AUS RICHTUNG • ADAMSHEIDE GEGEN DIE • 8. RUSSISCHE DIVISION. •• ES FIELEN: • OBERST SONNTAG, 21 OFFIZIERE, • 42 UNTEROFFIZIERE, 703 MANN, • EIN DRITTEL HIERVON AM • 26. 8. 1914 BEI GAGARDIENEN •• ZU IHREM EWIGEN • GEDÄCHTNIS • DIE KAMERADEN-VEREINE • EHEMALIGER 59-ER • DANZIG DT. EYLAU KÖNIGSBERG • BERLIN DÜSSELDORF •• DER OFFIZIER-VEREIN • REGIMENT VON HILLER BERLIN. •• WAPLITZ DEN 28. AUGUST 1934".

W uroczystości odsłonięcia pomnika w 1934 roku wziął udział August von Mackensen.