Omiń nawigację
ukryj

O co chodzi?

Wyszukaj informacje i uzupełnij wybrane pola.

Skorzystaj z własnej wiedzy, poszukaj w książkach lub w internecie.

Sprawdź, czy informacje już uzupełnione są poprawne.

Pamiętaj o podaniu źródeł.

Budynek pierwszego na ziemiach polskich kolegium salwatoriańskiego oraz grota Matki Bożej z Lourdes

sprawdzony
help
zamknij

Oznaczenie stanu

  • Sprawdzony
    Dane częściowo zweryfikowane; wymagają dopracowania.
Zabytek dodany społecznościowo
uzupełnij Lokalizacja:

Trzebinia, gmina Trzebinia, powiat chrzanowski, województwo małopolskie

Głowackiego 3 w dzielnicy Salwator

zobacz

Data powstania: 1905
Mini-przewodnik

Opis

uzupełnij

Salwatorianie (Towarzystwo Boskiego Zbawiciela) przybyli do Trzebini w 1903 r. Początkowo wynajmowali dom Jana Brzóski (obecnie nieistniejący), a w 1905 roku wznieśli (przy ulicy Głowackiego 3) własny budynek, w którym otwarli pierwsze na ziemiach polskich kolegium salwatoriańskie. Na parterze budynku mieściła się kaplica, a na piętrze mieszkania dla księży oraz (od 1906 roku, od zeszytu nr 2, na marzec i kwiecień) redakcja polskojęzycznego "Posłańca Salwatoryańskiego" (oryginalna pisownia), która została przeniesiona z Rzymu do Trzebini. W czasopiśmie „Posłaniec Salwatoryański” opisywano wygląd budynku w następujących słowach:

„Ludzie powiadają, że wygląda jak willa. I rzeczywiście wygląda jak willa z powodu wieżyczki na dachu, nieużytecznej zresztą, bo tak zrobionej, że głos dzwonka w niej zawieszonego wcale wyjść nie może. Cieszymy się atoli tą błogą nadzieją, że skoro tylko drobne (!) pieniądze będą zabierzemy się do budowy kościoła i postawimy wysoką wieżę, z której głos dzwonów rozlegał się będzie po całej okolicy. I dosięgnie granic Królestwa i Śląska – a wieżę obecną zostawimy jedynie dla ozdoby domu.”

Ściana frontowa budynku dawnego kolegium pozostała w stanie praktycznie niezmienionym od początków XX stulecia. Jednakże do tylnej ściany tego obiektu dobudowano - w latach 1938-1939 - gmach drukarni, który wkrótce po wyposażeniu w maszyny drukarskie został przejęty przez okupanta niemieckiego.

Miało to być zemstą za antyniemieckie artykuły, zamieszczane przed wojną w salwatoriańskiej prasie. Drukarnia przeszła pod zarząd państwowy, którego wykonawcą był tzw. niemiecki „powiernik”, czyli „Treuhander”. Przez ponad 3 lata Drukarnia „Salvator” pracowała na potrzeby okupanta, a pod koniec wojny jej wyposażenie wywieziono do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu, a następnie w głąb Rzeszy. Jeden z katów oświęcimskich, jako motyw obrony, podkreślał swoją troskliwość o ewakuowane maszyny drukarskie, które "szczęśliwie dowiózł na miejsce".

Po ponownym otwarciu drukarni w 1946 roku, została ona ostatecznie upaństwowiona, orzeczeniem Ministra Przemysłu Lekkiego w 1950 roku. Obecnie w budynku drukarni (odzyskanym przez księży w 1996 roku) mieści się Dom Pielgrzyma.

Wbrew nadziejom o.o. salwatorianów i miejscowej społeczności, kościół pod wezwaniem Najświętszego Serca Boskiego Zbawiciela (zwany potocznie parafią Najświętszego Serca Jezusa) wznoszony był bardzo powoli, w latach 1910-1961 (w stylu neogotyckim), więc jego wystrój jest już współczesny. Od 31 stycznia 2013 roku, zgodnie z decyzją Watykanu, kościół salwatorianów ma prawo do używania zaszczytnego miana "bazyliki mniejszej".

W przyklasztornym parku, otwartym dla spacerowiczów, znajduje się Grota Matki Bożej z Lourdes, wzniesiona w 1931 roku.

Bibliografia

1. Trzebińska Fatima, Józef Pyrek, Kraków 1994.

2. Salwatorianie w Polsce 1900-1975. Praca zbiorowa pod red. ks. Antoniego Kiełbasy SDS. Rzym-Kraków 1975.

3. Salwatoriański ośrodek wydawniczy w Trzebini 1906-1996, Jolanta  Piskorz. Praca doktorska napisana pod kierunkiem prof. Zbigniewa Żmigrodzkiego na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Katowice 2003 [maszynopis w MBP Trzebinia].  

Ciekawostki, legendy, anegdoty

Pamiątka po Janie Pawle II

Przy Grocie Matki Bożej z Lourdes znajduje się kamień upamiętniający fakt odprawienia rekolekcji zamkniętych przez będącego wówczas zaraz po maturze Karola Wojtyłę (późniejszego papieża Jana Pawła II). Rekolekcje odbyły się w maju 1938 roku w Domu Rekolekcyjnym im. św. Józefa należącym do o.o. salwatorianów.

Sklepik z pamiątkami

Na parterze Domu Pielgrzyma, dawnego budynku kolegium, funkcjonuje przyklasztorny sklepik z pamiątkami (wejście z boku, od strony kościoła). Oba te obiekty są otwierane podczas całonocnych nabożeństw fatimskich, odbywających się każdego roku od maja do października - w soboty, po 13 dniu danego miesiąca.

Przechowanie sztandarów harcerskich w klasztorze Salwatorianów

W klasztorze o.o. Salwatorianów były przechowywane przez okres niemieckiej okupacji trzebińskie sztandary harcerskie – hufców męskiego i żeńskiego – wykradzione uprzednio ze strychu magistratu w Trzebini. Ks. Andrzej Pawlaczyk ukrył je w ramie obrazu przedstawiającego św. Teresę od Dzieciątka Jezus. Przez całą okupację obraz ten wisiał nad jego łóżkiem. Podczas przeprowadzania rewizji gestapowcy zniszczyli wiszący na sąsiedniej ścianie obraz „Trzy pokolenia” (dziadek  powstaniec, ojciec żołnierz, syn harcerz), lecz obraz św. Teresy nie zainteresował hitlerowców i ocalał – razem z zawartością ramy. Sztandary zwrócone po II wojnie światowej trzebińskim harcerzom trafiły ponownie do klasztoru o.o. Salwatorianów z początkiem 1950 roku. W tym okresie drużynowi otrzymali ustne polecenie, aby oddać do komendy hufca wszystkie sztandary celem zdeponowania ich na czas nieokreślony. Obawiając się (słusznie, jak się później okazało) o losy tego „depozytu”, czterech harcerzy – Franciszek Mazur, Eugeniusz Brożek, Grzegorz Mulka i Czesław Gwizdała – „uprowadziło” sztandary z budynku komendy hufca i przekazało je na przechowanie ks. ks. salwatorianom.  Sztandary hufca trzebińskiego pozostawały ukryte w zakrystii kościoła salwatorianów aż do 14 września 1981 r. – kiedy to przekazał je prawowitym właścicielom ks. Florian Kosobudzki.

Bibliografia:

Salwatoriański ośrodek wydawniczy w Trzebini 1906-1996, Jolanta Piskorz. Praca doktorska napisana pod kierunkiem prof. Zbigniewa Żmigrodzkiego na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Katowice 2003, s.27-28 [maszynopis w MBP Trzebinia].

Cudowna figura Matki Bożej, Kaplica Matki Bożej Częstochowskiej i stół do sprawowania Najświętszej Ofiary

Po obejrzeniu budynku dawnego kolegium salwatoriańskiego, warto wstąpić do kościoła (obecnie podniesionego do rangi Sanktuarium Matki Bożej Fatimskiej) na modlitwę przed cudowną figurą Matki Bożej (sprowadzoną z Fatimy w 1962 roku i ukoronowaną koronami papieskimi w 1997 r.). Miłośnicy historii powinni też zatrzymać się przed Kaplicą Matki Bożej Częstochowskiej – najstarszą kaplicą w kościele o.o. salwatorianów,  pochodzącą z 1912 roku. Znajdujący się w tej kaplicy stół do sprawowania Najświętszej Ofiary wykonany jest z czarnego marmuru krzeszowickiego, zaś dwie boczne kolumny z białego marmuru karraryjskiego. Jego przednią część ozdabiają 3 obrazy wykonane techniką mozaikową. Pierwszy z nich – po lewej stronie – przedstawia  widok Jasnej Góry, środkowy – herby Polski, Litwy i Rusi, zaś obraz po prawej stronie  – śluby króla Jana Kazimierza (w okresie świąteczno-noworocznym mozaika ta jest niewidoczna, ponieważ przed Kaplicą Matki Bożej Częstochowskiej montowana jest szopka).

Aplikacje dla turysty dla zabytku

Stwórz aplikacje „Dodaj alert” dla tego zabytku:

Stwórz aplikacje dla turysty

Podgląd wygenerowanej aplikacji

Ładuję podgląd widgetu…
Wystąpił błąd podczas ładowania poglądu.

Wygenerowany kod do wstawienia na stronę

To jest gotowy kod do wstawienia na stronę, wygenerowany dla wybranego przez Ciebie zabytku. Wystarczy go skopiować i umieścić w odpowiednim miejscu na Twojej stronie.

Tagi, kategorie

Alerty

Wiesz, że obiekt wymaga opieki?
Zaalarmuj!

zgłoś, że zabytek nie istnieje

Ważne daty

  • 1906 - Przeniesienie z Rzymu do Trzebini redakcji polskojęzycznego "Posłańca Salwatoryańskiego".
  • 1928 - Ks. Czesław Małysiak zaczął wydawać pierwsze w Polsce pismo rekolekcyjne „Dzwonek Rekolekcyjny z Trzebini”.
  • 1931 - Wzniesiono Grotę Matki Bożej z Lourdes w parku klasztornym.
  • 13 maja 1950 r - Pierwsze czuwanie fatimskie w Trzebini, z inicjatywy ks. Konstantego Szarka.
  • 1962 - Zakończenie budowy kościoła i sprowadzenie z Fatimy figury Matki Bożej.
  • 1997 - Koronowanie figury Matki Bożej Fatimskiej koronami papieskimi.
  • 2013 - Profanacja figury w związku z próbą kradzieży korony (nieudaną), renowacja korony i figury oraz ponowne poświęcenie.

Dokumenty
urzędowe

Gdzie szukać?

Archiwum Prowincjonalne Salwatorianów - Kraków, św. Jacka 16

Dysponujesz dokumentacją, którą możesz legalnie udostępnić innym?
Załącz pliki tutaj.

Twórcy profilu

  • Jolanta Piskorz
  • Katarzyna Dańko

Otwarte Zabytki to projekt prowadzony przez Centrum Cyfrowe Projekt: Polska.

Centrum Cyfrowe Projekt: Polska, ul. Andersa 29, 00-159 Warszawa

Projekt finansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Muzeum Historii Polski w ramach konkursu Patriotyzm Jutra, ze środków finansowych otrzymanych od Ministerstwa Spraw Zagranicznych w ramach konkursu na realizację zadania „Współpraca z Polonią i Polakami” za granicą, ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, ze środków Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej oraz ze środków CEE Trust.

Patron
Narodowy Instytut Dziedzictwa Dojrz@łość w sieci
Patroni medialni
Histmag Szkoła z klasą 2.0 Amerykański Portal Polaków
Partner merytoryczny
Towarzystwo Inicjatyw Twórczych Fundacja Rowzoju Społeczeństwa Informacyjnego PTTK Ośrodek Karta Projekt Polska Fundacja Orange MyViMu.com - Moje Wirtualne Muzeum Centrum Edukacji Obywatelskiej HISTORIA.org.pl Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze Zamki Gotyckie
Grantodawcy
Muzeum Historii Polski Patriotyzm Jutra Ministerstwo Spraw Zagranicznych CEE TRUST - Trust for Civil Society in Central and Eastern Europe Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego