Fabryka Wyrobów Bawełnianych Tow. Akc. Ludwika Geyera [przędzalnia]

Zabytek wpisany jest do rejestru zabytków

Informacje ogólne

Lokalizacja

Łódź, powiat Łódź, gmina Łódź

ul. Piotrkowska 282/284

Numer w rejestrze

ZS-1/1 z 19.02.1964; A/1 z 20.01.1971

Opis

Biała Fabryka to jeden z ważniejszych symboli dawnej Łodzi i jej włókienniczej historii. To tutaj powstała pierwsza w Łodzi zmechanizowana przędzalnia i tkalnia bawełny. W Białej Fabryce została uruchomiona pierwsza w mieście maszyna parowa, a co za tym idzie stanął tu też pierwszy komin fabryczny. Kompleks swoją nazwę zawdzięcza charakterystycznemu jasnemu tynkowi, który znacząco wyróżniał go wśród innych późniejszych, na ogół nieotynkowanych budynków fabrycznych.

Trzypiętrowy gmach fabryki przy ul. Piotrkowskiej 282 został zbudowany przez Ludwika Geyera i powstał w latach 1835-1838. W 1847 rok dobudowano skrzydło południowe, a w 1886 roku zabudowa została uzupełniona o skrzydło wschodnie.

Ludwik Geyer (1805–1869), był pierwszym łódzkim przedsiębiorcą-wizjonerem. Nazywano go nawet „królem perkalu” czy „pierwszym Lodzermenschem”. W latach 1835-38 zbudował „Białą Fabrykę”, którą wyposażył w pierwszą w mieście maszynę parową. Lata 1848–1853 były czasem największego rozkwitu fabryki – jedynego w Łodzi w pełni zmechanizowanego przedsiębiorstwa włókienniczego o pełnym cyklu produkcyjnym. Pracowały tu 3 maszyny parowe, a zatrudnionych było około 655 robotników.

Kompleks składa się z czteroskrzydłowej fabryki z budynkiem Starej Kotłowni pośrodku dziedzińca, z wysokim kominem, dwiema wieżami kurzowymi i dwiema wieżami ciśnień jest wyjątkowym rozwiązaniem architektury industrialnej, niespotykanym w innych fabrykach.

Obecnie Białą Fabrykę Geyera zwiedzać można za sprawą Centralnego Muzeum Włókiennictwa, które mieści się w tymże zabytkowym budynku. 


Ciekawostki, legendy, anegdoty

Ciekawostki

Ekspozycja działających maszyn, uruchamianych w celach pokazowych, pojawiła się w muzeum dopiero w 2008 r. Plany urządzenia takiej wystawy pojawiły się już w momencie uruchomienia muzeum w latach 60. XX w. Ponieważ jednak muzeum dysponowało wówczas jedynie najstarszymi budynkami o osłabionej konstrukcji, taka ekspozycja była niemożliwa. Drgania wywołane przez pracujące maszyny mogłyby doprowadzić do katastrofy budowlanej. 

W Skansenie na tyłach muzeum znajduje się m.in. drewniana willa letniskowa przeniesiona z Rudy Pabianickiej. Krótko przed przenosinami, budynek ten został wykorzystany w amerykańskim thrillerze „House”, gdzie willa przeobraziła się w ponury pensjonat w Alabamie.