Omiń nawigację
ukryj

O co chodzi?

Wyszukaj informacje i uzupełnij wybrane pola.

Skorzystaj z własnej wiedzy, poszukaj w książkach lub w internecie.

Sprawdź, czy informacje już uzupełnione są poprawne.

Pamiętaj o podaniu źródeł.

To jest profil zespołu zabytków. W jego skład wchodzi więcej zabytków.

Sanktuarium św. Jana z Dukli

Nazwa zwyczajowa: Klasztor OO. Bernardynów

sprawdzony
help
zamknij

Oznaczenie stanu

  • Sprawdzony
    Dane częściowo zweryfikowane; wymagają dopracowania.
Zabytek wpisany do rejestru zabytków
uzupełnij Lokalizacja:

Dukla, gmina Dukla, powiat krośnieński, województwo podkarpackie

zobacz

Data powstania: 1742
Numer w rejestrze:

A-89 z 05.01.1968

wersja oryginalna Adoptuj zabytek Mini-przewodnik

Opis

uzupełnij

Klasztor OO. Bernardynów w Dukli powstał w 1741 r. Fundatorem był właściciel miasta Józef Mniszech. Klasztor i kościół są głównym miejscem kultu św. Jana z Dukli, świątobliwego zakonnika bernardyńskiej prowincji z XV w. Po II wojnie światowej zostały tu przewiezione ze Lwowa główne relikwie Świętego. Obecnie posiada charakter bazylikowy, jest trójnawowa, z prezbiterium zakończonym półkolistą apsydą. Dwie wieże nakryte są barokowymi hełmami. Wewnątrz kościoła o wystroju neorenesansowym, stoją kolumny wspierające gzyms. Sklepienie jest krzyżowo-kolebkowe. Polichromię przedstawiającą życie św. Jana z Dukli namalował w 1903 r. Tadeusz Popiel. 

Po beatyfikacji Jana z Dukli w 1733 r. w środowisku bernardyńskim zrodziła się myśl uczynienia z Dukli drugiego po Lwowie ośrodka kultu Błogosławionego. Powstał zatem projekt założenia w mieście nowego klasztoru. Toteż w 1739 r. eksprowincjał Ignacy Orłowski wybrał się z upoważnienia ministra bernardyńskiej prowincji ruskiej Jana Kapistrana Wdziekońskiego do Jaworowa, do swojego przyjaciela, marszałka wielkiego koronnego, właściciela Dukli Józefa Wandalina Mniszka (zm. 1747). Przedstawił mu plany bernardynów i prosił go o podjęcie fundacji klasztoru w Dukli. Niestety mniszek nie przyjął obowiązków fundatora, z powodu poczynionych już nakładów finansowych na odbudowę spalonego dukielskiego kościoła parafialnego. Niemniej jednak obiecał zakonnikom podarować parcelę pod planowane budowle oraz ogród. W takiej sytuacji bernardyni postarali się o pomoc w realizacji fundacji innych dobrodziejów. Należeli do nich: chorąży sanocki Józef Bukowski oraz chorąży łomżyński Kazimierz Łętowski.

Pierwsze drewniane budowle klasztoru i kościoła. - Dzięki dobrodziejom już w 1740 r. bernardyni na czele z pierwszym przełożonym Florentynem Chrzanowskim zabrali się do budowy klasztoru i kościoła na nowej placówce. W ciągu trzech lat stanęły w Dukli pierwsze drewniane zabudowania klasztorno-kościelne. 14 października 1742 r. oficjał bielski ks. Franciszek Sobieszczański poświęcił kościół. Arcybiskup lwowski Mikołaj Ignacy Wyżycki podarował nowopowstałemu klasztorowi dukielskiemu w 1743 r. cząstkę relikwii bł. Jana w srebrnym relikwiarzu w kształcie monstrancji. Budowa murowanego kościoła p.w. św. Jana. - Bernardyni w dalszym ciągu starali się o zbieranie funduszy od dobrodziejów na budowę murowanego kościoła pod wezwaniem św. Jana. Prace budowlane rozpoczęli w 1761 roku. Prowadził je przez trzy lata Jan Zaydel, mistrz murarski z Rzeszowa. 13 czerwca 1764 r. oficjał biecki ks. Jan Domański poświęcił świątynię.  Pomysłodawcą projektu był prawdopodobnie nadworny architekt fundatora, Leopold Andrys. W 1770 r. bernardyni lwowscy przesłali do klasztoru dukielskiego ramię bł. Jana. Złożono je do srebrnego barokowego relikwiarza ufundowanego przez Jerzego Mniszka.  Koszt budowy dwóch wież i barokowej fasady pokrył w 1772 r. marszałek nadworny, kasztelan krakowski Jerzy August Mniszek, syn Józefa.

W nowym barokowym, trójnawowym kościele jeden z bocznych ołtarzy został poświęcony Janowi z Dukli. Zakonnicy odprawiali przed nim msze wotywne i zaczęli uroczyście obchodzić doroczne święto bł. Jana. Wyposażenie kościoła stanowiły ozdobne organy sprowadzone w 1767 r. oraz ołtarze, stalle i ławki wykonane w latach 1767-1768 przez rzeszowskich snycerzy: Kazimierza Krementowskiego i Macieja Czyżewskiego. Z odlewni z Preszowa na Słowacji bernardyni sprowadzili do świątyni trzy dzwony w 1769 roku. Z upoważnienia arcybiskupa lwowskiego Hieronima Sierakowskiego w 1770 r. bernardyni lwowscy przesłali do klasztoru dukielskiego ramię bł. Jana. Złożono je do dużego, kutego w srebrze barokowego relikwiarza ufundowanego przez Jerzego Mniszka. Niestety w 1835 r. na skutek pożaru klasztor i kościół bernardynów dukielskich uległ niemal całkowitej ruinie. Plany rekonstrukcji zniszczonych budowli dał architekt krakowski Karol Knaus (zm. 1904). Czuwał on również nad pracami budowlanymi, które zakończono w 1903 roku.

Wystrój kościoła

W prezbiterium, powiększonym o chór zakonny, stanęły cztery przyścienne, marmurowe kolumny o dorynckich złoconych kapitelach. W nawie głównej wmontowano marmurowe pilastry. Artysta malarz Tadeusz Popiel (zm. 1913) wykonał polichromię ścienną. Uwidocznił na niej sceny z życia Patrona kościoła, a więc: Chrzest Jana z Dukli, pobyt na Puszczy, przybycie Braci Mniejszych do Krakowa na czele ze św. Janem Kapistranem, kazanie Jana do prawosławnych we Lwowie, objawienie Matki Bożej z Dzieciątkiem, błogosławieństwo obrońców Lwowa przed Chmielnickim w 1648 r., ogłoszenie Jana błogosławionym przez papieża Klemensa XII, procesję z relikwiami Błogosławionego w 400-setną rocznicę Jego śmierci oraz ołtarz bł. Jana we Lwowie i apoteozę bł. Jana.

KAPLICA ŚW. JANA Z DUKLI

Kaplica św. Jana; losy trumienki. - W przedłużeniu prawobocznej nawy głównej bernardyni usytuowali kaplicę poświęconą św. Janowi z Dukli. Jej wystrój pochodzi z początku XX wieku. Dębowy ołtarz do kaplicy wykonał w 1912 r. Józef Maluch z Grodziska. Po wysiedleniu przez władze komunistyczne bernardynów z lwowskiego klasztoru w 1946 r., zakonnicy przewieźli trumienkę z relikwiami Błogosławionego ze Lwowa do klasztoru w Rzeszowie. W 1974 roku, 6 października trumienka spoczęła w dukielskiej kaplicy.

Obiekt sprawdzono w ramach realizacji programu „Czas odkrywców”, prowadzonego przez Ruch Programowo-Metodyczny ZHP „Liga Odkrywców”

Ciekawostki, legendy, anegdoty

Pustelnia św. Jana z Dukli na wzgórzu Piotruś

Miejscowa tradycja sięgająca niepamiętnych czasów mówi:Święty Jan po opuszczeniu góry Cergowej przeniósł się na niezbyt oddalone od tej góry wzgórze "Piotruś" i tu nieco poniżej szczytu założył na krótki okres czasu swoją pustelnię". Pustelnię założył około źródła, które dziś nosi nazwę Świętej wody lub Świętej studni. Nazwa źródła "Święta woda, Święta studnia" sięga także niepamiętnych czasów. Z Piotrusia przenosi się na "Zaśpit", gdzie dziś mamy słynną "Puszczę św. Jana z Dukli". Inne podanie mówi, że św. Jan przechodząc przez wzgórze Piotruś pobłogosławił źródło, odpoczął przy nim, napił się z niego wody i poszedł dalej. Należy zaznaczyć, że tradycja o pustelni św. Jana na wzgórzu Piotruś jest prawie powszechna. Tradycja o przechodzeniu, napiciu się wody, pobłogosławieniu źródła i odpoczynku przy nim jest przez bardzo nielicznych utrzymywana i przekazywana. Tradycja podająca tą drugą wersję wydarzenia jest ledwie zauważalna np. Pan Wojciech Krukar wydając mapę tych okolic, opisując źródło Świętej wody zaznaczył "Powyżej mniejsze źródło tzw. Święta woda, przy którym według podania odpoczywał św. Jan z Dukli". Jadąc z Trzciany w kierunku Tylawy, a potem skręcając w kierunku Jaślisk zauważamy nieco w oddaleniu po lewej stronie piękne wzgórze porośnięte lasem zwane Piotrusiem. Na szczyt możemy dojść z każdej strony z tym, że wyjście na szczyt od strony południowo-zachodniej jest trudniejsze zwłaszcza dla ludzi starszych. Nazwa wzgórza Piotruś wywodzi się od łacińskiego słowa Petrus, co w języku polskim oznacza skałę, a ponieważ szczyt góry jest płaski stąd druga nazwa Petrusowa Płazyna. Na wzgórzu Piotruś możemy spotkać wystające z ziemi pojedyncze bloki skalne, a także większe skupiska piaskowca o charakterystycznej żółtawej barwie.

Na Piotrusiu spotykamy trzy większe źródła. Źródła te noszą nazwę: Murowana studnia, Żelazna woda i Święta woda.

Dlaczego św. Jan założył pustelnię tuż pod szczytem w miejscu dość trudnym, możemy snuć tylko domysły. Domysły tradycja ujmuje następująco: św. Jan wszędzie zakłada pustelnie przy źródle, gdyż życie bez wody jest niemożliwe. Na Piotrusiu wybiera źródło położone najwyżej tuż, pod szczytem w trudno dostępnym miejscu, aby w ten sposób zapewnić sobie spokój, którego nie było mu danym zaznać u stóp góry Cergowej. Tradycja mówi, że u stóp góry Cergowej dokuczały mu i przeszkadzały w prowadzeniu pustelniczego trybu życia pastuchy wypasający w lesie bydło. Dlaczego przebywa tu krótko, dlaczego nie pozostaje na tym miejscu dłużej? I znowu domysły. Być może o tym zadecydowały dwa czynniki, a mianowicie trudny wyczerpujący dostęp do pustelni i wysychanie źródła w okresie długiej suszy. Wyrysowując na mapie trzy źródła odpowiednio do ich położenia, a następnie łącząc te trzy punkty ze sobą uzyskujemy trójkąt prawie równoramienny, którego wierzchołek tworzy "Święta woda".

ZŁOTA STUDZIENKA NA CERGOWEJ

Miejscem kultu św. Jana z Dukli jest tzw. Złota Studzienka. Po raz pierwszy kronikarze odnotowali jej istnienie w 1896 roku. Obok kapliczki, usytuowanej na lesistym szczycie góry Cergowej, wypływa źródło, ujęte w studzienkę. Według tradycji św. Jan miał w tym miejscu w samotności spędzać całe noce na modlitwie i poddawać się różnym umartwieniom.

KOŚCIÓŁ ŚW. JANA Z DUKLI NA PUSZCZY

Na Puszczy, leżącej w przyległych do Dukli lasach, w miejscu, w którym według tradycji Jan z Dukli miał prowadzić życie pustelnicze, powstała w 1769 r. kolejna świątynia poświęcona Błogosławionemu. Fundatorką małego kościółka okazała się żona Jerzego Mniszka, Maria Amalia Brühlówna. W niedzielę po Wniebowstąpieniu roku Pańskiego 1769 przed farą dukielską uformowała się procesja z udziałem rodziny fundatorów – Mniszków, okolicznej szlachty, mieszczan i ludu, księży diecezjalnych oraz bernardynów. Po salwie z 24 moździerzy pochód ruszył na Puszczę na wzgórze Zaśpit. Tam proboszcz dukielski ks. Wołowicz dokonał poświęcenia świątyni, a następnie w uroczystej oprawie liturgicznej została odprawiona msza św. Przy kościółku stanął dom dla pustelnika. Odnowiony w ostatnich latach kościół jest celem licznych pobożnych peregrynacji. W usytuowanej u podnóża świątyni grocie skalnej znajduje się źródło św. Jana. Woda z niego wypływająca, według tradycji przybywających licznych pątników z Polski i zagranicy, przynosi ulgę w wielu dolegliwościach i chorobach.

Aplikacje dla turysty dla zabytku

Stwórz aplikacje „Dodaj alert” dla tego zabytku:

Stwórz aplikacje dla turysty

Podgląd wygenerowanej aplikacji

Ładuję podgląd widgetu…
Wystąpił błąd podczas ładowania poglądu.

Wygenerowany kod do wstawienia na stronę

To jest gotowy kod do wstawienia na stronę, wygenerowany dla wybranego przez Ciebie zabytku. Wystarczy go skopiować i umieścić w odpowiednim miejscu na Twojej stronie.

Tagi, kategorie

Alerty

Wiesz, że obiekt wymaga opieki?
Zaalarmuj!

zgłoś, że zabytek nie istnieje

Ważne daty

  • 1733 - Beatyfikacja Jana z Dukli
  • 1743 - Arcybiskup lwowski Mikołaj Ignacy Wyżycki podarował nowopowstałemu klasztorowi dukielskiemu w 1743 r. cząstkę relikwii bł. Jana w srebrnym relikwiarzu w kształcie monstrancji.
  • 1761 - Początek prac nad murowanym kościołem
  • 1835 - Pożar klasztoru wraz z zabudowaniami
  • 1903 - Zakończono prace nad odbudową klasztoru.
  • 1946 - Zakonnicy z z lwowskiego klasztoru przywieźli trumienkę z relikwiami Błogosławionego Jana z Dukli ze Lwowa do klasztoru w Rzeszowie
  • 1974 - Trumienka z relikwiami Błogosławionego Jana spoczęła w dukielskiej kaplicy.
  • 2009 - Kościół cieszy się statusem sanktuarium na prawach diecezjalnych.

Dokumenty
urzędowe

Gdzie szukać?

Brak.

Dysponujesz dokumentacją, którą możesz legalnie udostępnić innym?
Załącz pliki tutaj.

Twórcy profilu

  • DH Dukla

Otwarte Zabytki to projekt prowadzony przez Centrum Cyfrowe Projekt: Polska.

Centrum Cyfrowe Projekt: Polska, ul. Andersa 29, 00-159 Warszawa

Projekt finansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Muzeum Historii Polski w ramach konkursu Patriotyzm Jutra, ze środków finansowych otrzymanych od Ministerstwa Spraw Zagranicznych w ramach konkursu na realizację zadania „Współpraca z Polonią i Polakami” za granicą, ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, ze środków Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej oraz ze środków CEE Trust.

Patron
Narodowy Instytut Dziedzictwa Dojrz@łość w sieci
Patroni medialni
Histmag Szkoła z klasą 2.0 Amerykański Portal Polaków
Partner merytoryczny
Towarzystwo Inicjatyw Twórczych Fundacja Rowzoju Społeczeństwa Informacyjnego PTTK Ośrodek Karta Projekt Polska Fundacja Orange MyViMu.com - Moje Wirtualne Muzeum Centrum Edukacji Obywatelskiej HISTORIA.org.pl Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze Zamki Gotyckie
Grantodawcy
Muzeum Historii Polski Patriotyzm Jutra Ministerstwo Spraw Zagranicznych CEE TRUST - Trust for Civil Society in Central and Eastern Europe Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego