Omiń nawigację
ukryj

O co chodzi?

Wyszukaj informacje i uzupełnij wybrane pola.

Skorzystaj z własnej wiedzy, poszukaj w książkach lub w internecie.

Sprawdź, czy informacje już uzupełnione są poprawne.

Pamiętaj o podaniu źródeł.

Ten zabytek wchodzi w skład zespołu: Pozostałości murów obronnych.

Brama Człuchowska

sprawdzony
help
zamknij

Oznaczenie stanu

  • Sprawdzony
    Dane częściowo zweryfikowane; wymagają dopracowania.
Zabytek wpisany do rejestru zabytków
uzupełnij Lokalizacja:

Chojnice, gmina Chojnice, powiat chojnicki, województwo pomorskie

zobacz

Data powstania: 2 poł. XIV w.
Numer w rejestrze:

5/30 z 25.11.1935

wersja oryginalna Adoptuj zabytek Mini-przewodnik

Opis

uzupełnij

Brama Człuchowska znajduje się w środkowej partii zachodniego odcinka gotyckich obronnych murów miasta, które przylegają do niej od strony północnej i południowej. Obecnie brama oddziela Stare Miasto od nowych zachodnich dzielnic miasta. Usytuowana jest na osi ulicy 31 Stycznia, tworząc przejście w przelocie bramnym, a równolegle do ulicy Podmurnej. Po obu stronach bramy, w linii murów, zlokalizowane są odrestaurowane baszty: od północy - baszta Wronia, a od południa - Szewska.

  Brama Człuchowska została całkowicie wykonana z ciemno wypalonej cegły. Postawiona została na fundamencie nieobrobionego kamienia polnego o nieregularnej wielkości. Ściany przelotu posiadają konstrukcję szachulcową z masywną belkową ramą wypełnioną cegłą. Ściany zewnętrzne o wątku gotyckim są nieotynkowane, a we wnętrzu - częściowo otynkowane. Stropy przelotu i międzykondygnacyjne są drewniane, płaskie i otynkowane. Baszta zwieńczona jest wysokim czterospadowym dachem, z krótką kalenicą na osi północno-południowej, pokrytym dachówką ceramiczną, z gąsiorami na narożach. Dach przybudówki jest jednospadowy, kryty dachówką. Więźba dachowa jest współczesna, drewniana o konstrukcji krokwiowo-płatowej. Podłogi są drewniane, klepkowe w różnych układach. Schody w przedsionku są kamienne, dwubiegowe z podestem, łamane. Pozostałe schody są kamienne, dwubiegowe z podestem, powrotne (współczesne). Otwory okienne są różnej wielkości, zlokalizowane w głębokich niszach okiennych. Są to okna skrzynkowe, podwójne, współczesne, głównie zamknięte od góry łukami odcinkowymi.

  Jest to budynek regularny, założony na planie kwadratu z przylegającą do północnej ściany prostokątną przybudówką mieszczącą w sobie klatkę schodową. W dolnej kondygnacji budynku znajduje się przelot na osi wschód-zachód. Wnętrza pozostałych kondygnacji są jednoprzestrzenne na rzucie kwadratu, a pomieszczenia pierwszego piętra zostały wtórnie przedzielone ściankami działowymi. Na poziomie drugiego piętra znajduje się niewielkie pomieszczenie sanitarne.

  Bryła Bramy Człuchowskiej jest zwarta  i masywna o regularnej, mocno wydłużonej, prostopadłościennej formie przykrytej od góry wysokim czterospadowym dachem. Na osi zachodniej znajduje się duży ostrołukowy wykrój przelotu bramnego z zasuniętą częściowo broną, zaś od wschodu jest to wykrój półkolisty. Od północy dostawiona została wysmukła prostopadłościenna przybudówka, która mieści klatkę schodową krytą daszkiem jednospadowym. Bryłę  Bramy urozmaicają różnorodne wykroje nisz i otworów okiennych. Jest to bryła pięciokondygnacyjna, niepodpiwniczona.

  Brama Człuchowska posiada we wnętrzu sześć pięter. Wejście znajduje się od strony przybudówki na klatkę schodową z tablicą pamiątkową na ścianie północnej poświęconą pamięci pierwszego dyrektora muzeum Juliana Rydzykowskiego. Pierwsze piętro poprzedzone zostało kwadratową sienią, zawiera trzy większe pomieszczenia: hol, pokój obsługi i pracownię. Hol od pomieszczenia biurowego oddzielony został przeszkloną konstrukcją ramową. Po stronie wschodniej znajduje się obszerna wnęka okienna. Na kolejnym piętrze zlokalizowana została sala ekspozycyjna, dostępna od klatki schodowej w północno-zachodnim narożniku. Jest to sala na rzucie kwadratu z obszernymi wnękami okiennymi. W przestrzeni przybudówki, od strony północnej znajduje się pojedyncze pomieszczenie sanitarne. Pozostałe piętra powtarzają kwadratowy rzut jednoprzestrzennych wnętrz z klatką schodową ograniczoną od zewnątrz podłużnymi piętrami.

Źródło: Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Budownictwa: Brama Człuchowska,  Archiwum WKZ w Gdańsku.

Ciekawostki, legendy, anegdoty

Historia Bramy Człuchowskiej

Brama Człuchowska została zbudowana w pierwszej połowie XIV w. Ukończona została w XV w. Poza mostem zwodzonym dostępu do bramy broniły również dwie baszty przyczółkowe usytuowane na wale pomiędzy dwiema fosami. Nazywane były „Słoń” i „Byk”. Brama Człuchowska nazywana była zamiennie Kamienną. Zaopatrzona była w most zwodzony i jedno krótkie działo na kołach do obrony. Na noc zamykano kraty. Ponadto teren był wzmocniony rowem. Początkowo obiekt służył jako wieża obserwacyjna oraz brama wjazdowa do miasta. Od 1618 roku do końca XIX w. służył jako więzienie dla ludzi posiadających prawa obywatelskie. Od początku XVIII w. do 1945 r. Brama Człuchowska pełniła funkcję dzwonnicy - początkowo miejskiej, a następnie do 1939 r. dla kościoła św. Trójcy. W latach 1880-1910 była remontowana przez architekta miejskiego Otto za zgodą konserwatora gdańskiego Lutscha. Naprawa obejmowała blendy i fryzy, dach oraz schody. Obiekt został gruntownie odnowiony w latach 1952-1955. Po zakończeniu badań przeprowadzonych przez PKZ w Gdańsku w 1957 r. Brama uzupełniona została o fragmenty lica ścian, zrekonstruowano brakujące odcinki gzymsów i północno-wschodni narożnik, a także przemurowano część otworów okiennych. W 1961 r. obiekt zaadaptowano na siedzibę muzeum, tworząc wewnątrz sale ekspozycyjne. Schody drewniane zastąpiono kamiennymi, założono nowe metalowe balustrady, na trzeciej kondygnacji usunięto belkowanie do zawieszania dzwonu. Na poziomie pierwszego piętra wyodrębniono trzy pomieszczenia, które przedzielono ściankami działowymi, a cześć recepcyjną przeszklono. Położono również nowe podłogi i parkiety w różnorodnych układach. Założono nowe instalacje. Restauracji poddano również otoczenie Bramy i zainstalowano bronę przy zachodnim otworze. Po wykonaniu szczegółowych dokumentacji i analiz skotwiono ściany, wymieniono więźbę dachową wraz z poszyciem oraz część kamieni w fundamencie i skruszałych cegieł.

Aplikacje dla turysty dla zabytku

Stwórz aplikacje „Dodaj alert” dla tego zabytku:

Stwórz aplikacje dla turysty

Podgląd wygenerowanej aplikacji

Ładuję podgląd widgetu…
Wystąpił błąd podczas ładowania poglądu.

Wygenerowany kod do wstawienia na stronę

To jest gotowy kod do wstawienia na stronę, wygenerowany dla wybranego przez Ciebie zabytku. Wystarczy go skopiować i umieścić w odpowiednim miejscu na Twojej stronie.

Tagi, kategorie

Alerty

Wiesz, że obiekt wymaga opieki?
Zaalarmuj!

zgłoś, że zabytek nie istnieje

Ważne daty

Wpisz najważniejsze daty z historii obiektu wraz z krótkim opisem.

Dokumenty
urzędowe

Dysponujesz dokumentacją, którą możesz legalnie udostępnić innym?
Załącz pliki tutaj.

Twórcy profilu

  • Katarzyna Dańko
  • bozenka540

Otwarte Zabytki to projekt prowadzony przez Centrum Cyfrowe Projekt: Polska.

Centrum Cyfrowe Projekt: Polska, ul. Andersa 29, 00-159 Warszawa

Projekt finansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Muzeum Historii Polski w ramach konkursu Patriotyzm Jutra, ze środków finansowych otrzymanych od Ministerstwa Spraw Zagranicznych w ramach konkursu na realizację zadania „Współpraca z Polonią i Polakami” za granicą, ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, ze środków Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej oraz ze środków CEE Trust.

Patron
Narodowy Instytut Dziedzictwa Dojrz@łość w sieci
Patroni medialni
Histmag Szkoła z klasą 2.0 Amerykański Portal Polaków
Partner merytoryczny
Towarzystwo Inicjatyw Twórczych Fundacja Rowzoju Społeczeństwa Informacyjnego PTTK Ośrodek Karta Projekt Polska Fundacja Orange MyViMu.com - Moje Wirtualne Muzeum Centrum Edukacji Obywatelskiej HISTORIA.org.pl Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze Zamki Gotyckie
Grantodawcy
Muzeum Historii Polski Patriotyzm Jutra Ministerstwo Spraw Zagranicznych CEE TRUST - Trust for Civil Society in Central and Eastern Europe Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego